دوشنبه ، 1 مرداد ، 1397
حداقل
درباره کازرون
کازرون » صنایع دستی » جزییات آیتم
  
گیوه دوزی
شهرستان کازرون در صنعت گیوه دوزی از پیشینه ای درخشان برخوردار بوده و فراورده این صنعت در شهرستان کازرون به (ملکی) معروف است.
گیوه، یکی از پای پوش های سنتی ایران است و بسیار راحت و برای آب و هوای ایران بسیار مناسب است. گیوه یک زیره پارچه ای به نام شیوه دارد که دوام و مقاومت آن بسیار زیاد است و یک رویه نخی. در ساخت گیوه سه نفر مشارکت دارند رویه گیوه را زنها با سوزن گیوه بافی و نخ پنبه ای محکم و دولا می بافند. گیوه باف از بالای رویه گیوه با چند رج که دور سر نخ بافندگی می اندازد آغاز می کند و سپس ردیف های پشت سر هم به آن اضافه می کند و طبق شکل آن را به تدریج از اطراف توسعه می دهد. وقتی طول مورد لزوم به دست آمد و به اندازه کافی بافته شد پاشنه آن را آغاز می کند و در حدود 2.5 سانتی متر از کناره آن فاصله می گیرد سپس آنرا بر گردانده ، دوباره به طرف آن بر می گردد، ردیف دوم را 1.75 سانتی متر بیشتر می بافد، باز خم به لبه آن برمی گردد و 6 تا 12 بار ،(بسته به اندازه گیوه) این عمل را تکرار می کند. پس از این که نیمه دیگر پاشنه را در طرف مقابل درست کرد ، قسمتی که تا به حال بافته به شکل دایره در آورده و دوازده ردیف آخر را دور این دایره می بافد و بدین ترتیب قسمت قوزک گیوه درست می شود . بافتن یک رویه گیوه با نخی که ضخامت آن متوسط است در حدود دو روز طول می کشد ؛ بهترین گیوه ها از نخ ظریف پنبه ای دولا بافته شده و نقش های هندسی زیبایی که سوراخ های کوچکی به هنگام بافت در آن درست شده دارد ، که بافت این گیوه ها بیشتر طول می کشد.
نفر دوم در گیوه بافی پاره دوز (تخت کش یا شیوه کش) است. تخت گیوه را از کتان محکم یا کهنه(لته کهنه) که آن را با چاقو یا شفره به شکل نوار 2 سانتی متری پهن بریده اند درست می کنند. نوار های بریده شده را در محلول کتیرا خیس کرده سپس آن را روی کنده چوب گذاشته دو سر آن را بر می گردانند تا در وسط به هم برسند و با مشته آن را می کوبند تا تخت شود . نظر به این که در کتیرا خیس خورده همین طور دولا و تخت باقی می ماند. طول این نوار ها با پهنای هر تخت کفش فرق می کند. وسط هر تخت کفش ، نوارها در حدود 12 سانتی متر می باشند. وقتی نوارهای یک تخت کفش آماده شد پاره دوز در حدود 12 عدد آن را روی کنده گذاشته و با درفش شیوه وسط آنها را سوراخ می کند و به فاصله 1.7 سانتی متر از کناره و لبه تخت از هر دو رو نیز سوراخ می کند. سپس تعدادی تسمه چرمی از پوست گاوی که در آهک خوابانده باشند درست شده است. این نوار های چرمی را نیز مانند تخت کفش ، با درفش شیوه سوراخ کرده و در گوشه ای می گذارد که بعدا برای محکم کردن پاشنه ( نعلکی، پس_ پیش ) از آن استفاده کند. وقتی همه این ها کامل شد نوار های پارچه ای و چرمی را روی دوال نخ کرده و از وسط تخت کفش می گذراند. یک جفت پرگ از توی سوراخ هایی که در لبه تخت کفش است رد می کند. برای نخ کشی از سیخ گرد که درفش نرمی است استفاده می کند و با یک انبر دست پرک چرمی را محکم می کشد و بعد سر و ته آن را به چرم پاشنه و پنجه می دوزد و تخت را با کارد تیزی به اندازه ی معین می برد . وقتی که گیوه دوز (گیوه کش) ، که نفر سوم صنعت گیوه بافی است تخت کفش را از همکار خود گرفت ، وظیفه اول او این است که دوره یا کمر محکمی در دور تا دور تخت آن بدوزد دوره و تخت گیوه را با درفش محکمی سوراخ می کند و دقت می کند که هر بخیه روی سوراخ هایی که قبلا پاره دوز درست کرده بود بیفتد. ضمن این عمل گیوه دوز چوب پشت بند را موقتا زیر تخت گیوه می گذارد تا اینکه راست شود ؛ وقتی دوره گیوه دوخته شد قالب چوبی روی تخت گیوه قرار داده و رویه گیوه را روی آن کشیده و به دوره می دوزد. برای دوختن دوره و رویه گیوه از درفش کوتاهی به نام تیغ گرد استفاده می کند . قسمت اضافه ی دوره گیوه را روی نوک آن برگردانده و با سوزن به رویه می دوزد و بدین ترتیب جلوه گیوه در برابر سنگ محکمتر می شود و آن را سنگ بر می نامند . همچنین انتهای دوره در پشت گیوه بالای پاشنه به هم دوخته می شود . گیوه های زیادی هست که دوره آنها را زن ها به همان طریقی که رویه را می بافند درست می کنند ،و آن را شیرازه بغل می نامند که به جای کمر دوره گیوه دوخته می شود و رویه گیوه بدون قالب به آن دوخته می شود . برخی از گیوه ها نوک باریک و برخی پوزه پهن هستند . گیوه های اعلی با پارچه استر شده و توی پاشنه آن چرمی است و برخی دیگر پیش پنجه محکمی دارند. از آن جایی که تعداد لاستیک های فرسوده و کهنه اتومبیل در ایران زیاد است ، بسیاری از گیوه سازان از لاستیک ، تخت گیوه درست می کنند ، خود این امر سبب رکود صنعت تخت کفش سازی شده است.
این کفش در مناطقی که دارای آب و هوای گرم و خشک می باشد بسیار کاربرد دارد و به دلیل راحت بودن و مانع از تعریق پا در فصول گرم سال و خنک بودن آن یکی از پر طرفدار ترین پای افزار ها به شمار می رود.